سفرقندهار

سفر درمسیرهرات به سوی قندهار وسرانجام به کابل به وسیله موتر همیشه برای من وبرای هر افغانی که ازعنعنات ورسوم مردم این مسیرباخبراند ،  دلهره آور بوده است ، یاد آوری این مسیرطولانی که ازدشت های خشک وگرم "بکوه" و "فراه" میگذرد حتی برای آدمی مثل من که سالهای بیشماری ازعمرم  را درسفرسپری نموده ام نیز چندان خوش آینده نیست . یادآوری "شورآو" ودزدان قصی القلب آن  و "آوخرما" ودزدان باسابقه اش ، هتل های بین راه با خدمت کاران بی ادب وچتل اش که به مسافران بیشتربه چشم اسیران دربند خود نگاه میکنند ، موتروانهای سرتیربا شاگردان خمارش و..... همه وهمه دلایلی میشود که آدم تا مجبورنباشد چنین سفری نباید داشته باشد . اما من تاحدودی به این سفرعادت دارم گرچند که همیشه ترس داشته ام ولی با آن وجود درسال چندین دفعه این مسیررا رفت وآمد میکنم وبدین لحاظ خاطراتی دارم گفتنی وشنیدنی و....

سه شنبه اول عقرب 1386

ساعت سه صبح درتاریکی بامداد راهی ترمینال درشمال شهرهرات درمنطقه ای به نام گمرک میشوم  ، بعد ازیک ساعت جاروجنجال و سروکله زدن موتروان با مسافرین بر سر چوکی و کرایه بار وغالمغال معمول برسراینکه کی کجا بنشیند و.... ساعت حدود چهارونیم صبح موتربه سوی مقصد که قندهاراست ترمینال را ترک میکند. هوا تاریک است وسرگ های هرات هنوز درخواب خوش شبانه فرورفته است وچراغ های تیرچراغ برق ها به شهرجلا و روشنی خیال انگیزی  داده است وپنچره های بعضی ازخانه ها روشن است که نشان میدهد ساکنین آن یا بیدا ر است ویا هم یادشان رفته چراغ شان را خاموش کند  ...... موترچنان به سرعت ازشهرهرات میبراید که گویی درپی فرار ازیک حادثه است ؛ دربیرون ازشهر درنزدیکی ادرسکن برای نماز صبح لحظاتی توقف میکند ودوباره حرکت میکنیم , موتروان بیشترازمسافرین عجله دارد ، این را ازسرعت موترش میتوان فهمید , درنزدیکی های "فرا رود"  آفتاب برسرما طلوع میکند ، درمنطقه ای نارسیده به فرارود سه نفرمسلح برمسیرراه پیدامیشود وعلامت میدهد تا موتررا توقف دهند ، ولی موتروان پارا روی اکسیلتر فشار میدهد به سرعت ازاین افراد عبور میکند،  فردی که دورترازسرگ  ایستاده است فیر میکند ولی ما فقط صدای فیررا شنیدیم ونفس ها درسینه ها  حبس شد با این وجود موتربه سرعت ازمحل دور شد وقتی درقلات پیاده شدیم فهمیدیم که سه مرمی به بدنه موتراصابت کرده است ونیز فهمیدیم که پنج موتری که به دنبال ما بوده اند را همان دزدان توقف داده اند ، ولی راستش من نفهمیدم که دزدان چه رویه ای با مسافران آن موترها کرده است ؛ چندان برایم خوش آیند نبود تا دراین مورد تجسس کنم ؛ همین قدرباید بگویم که دلم هنوز میسوزد وبه این فکرم اگرمارا توقف میداد کامره ام را میبردند که تنها وسیله ی مورد علاقه ام است ......

حدود ساعت 10 صبح به گرشک میرسیم ، گرشک منطقه ای است تقریبا تحت نفوذ طالبان ،سرسبزوحاصلحیز ودارای آب فراوان میباشد ، رود هیرمند بادو شاخه ازمیان آن میگذرد  ، درختچه های میبنم که برایم ناآشنا است ، حس کنجکاوی وادارم میکند که به ناچاربا رفیق بغل دستی ام وارد گفتگو شوم ، درمورد این بوته های بلند شبیه به نهال میپرسم که میگوید اینها چرس است ، نهالهای چرس . برای اولین دفعه درزندگی ام میدانم که چرس کاشته میشود وچنین نهال های زیبایی دارد ، برایم تعجب آور است . شنیده بودم چرس ساخته میشود ومن قبل براین به این باور بودم که چرس ازتولیدات تریاک است و..... ازاینکه برایم جالب و تعجب آور است به ناچارکامره ام را ازمخفی گاهش درمیاورم عکسی ازپشت شیشه ی موتر ازاین درختچه ها میگیرم . بعد ازآن هرچه چشم یاری میکند وهرچه به قندهار نزدیک ترمیشویم برتعداد مزارع چرس افزوده میگردد . تا چشم یاری میکند چرس است وچرس . ساعت حدود یازده ونیم صبح به قندهارمیریسیم . ..... دراولین نگاه درهرکوی کوچه ودکانی سبدهای پرازانارهای سرخ هرتازه واردی را   هوشپرک میکند ، اناری که درقندهار است درهیچ جای دنیافکرنکنم پیدا شود ، خصوصا انارهای کلانی که ازپختگی به سوی آدم میخندد . وقتی ازموتربرای لحظه ای پیاده میشوم با اشتها به سوی یکی ازکراچی های پراز انارکشیده میشوم ، پیرمردی دم به دم جیغ میکشد ؛ کیلوی بیست افغانی . درمقایسه به هرات که انارقندهارکیلوی 45 افغانی بود درقندهارهمان انار به نصف قیمت است کیلوی 20 افغانی،  تا چند کیلویی بگیرم موتررفته است ، با کیسه ی پرانار به پشت به دنبال موترمیدوم ، حلال پیشیمانم که چه مجبوریت داشتی اناربخری ؟ بالاخره موتردریک چهارراهی توقف میکند وغرغرموتروان که چرا دیرکردی را ناشنیده میگیرم ، سرهمسفرم که دریک چوکی هستیم عصبی ام ، ولی هیچ چیزنمیگویم چندان همسفری هم نداشته ایم تا اینجا ،  انگارباهم قهریم این مسیرطولانی غیرازآن یک سوال درمورد بوته های چرس ، دیگر نه او حرف زده نه من .. تمام مسیررا او با گوشی موبایلش موزیک گوش داد ومن درافکارخودم غرق بودم .  ساعت یک ونیم به قلات میرسیم ، کاروانی ازنیروهای امریکاییها به ما اجازه نمیدهند ازآنها جلو بزنیم به ناچاردرهوتلی برای نان چاشت توقف میکند . معمولا دراین هوتل ها نان نمیخورم ، اشتهایی برای خوردن دراین هوتل هارا ندارم . خودم را با یک بوتل آب ویک عدد کیک مصروف میکنم وکمی این طرف وآن طرف قدم میزنم تا خلق الله نان ونمازشان را تمام کنند . دوباره حرکت میکنیم ازبغل دستی ام صد دل یک دل میپرسم نان خوردی ؟ میگوید بله میپرسم خوراک به چند میگیرند ؟ میگوید 100 افغانی . دردلم میگویم واقعا که انصاف هم خوب چیزیه ....

هرچه به غزنی نزدیک ترمیشوم دلهره ی وجود  طالبان بیشترمیشود ؛ درهرگام فکرمیکنم طالبان موتررا توقف دهند برای تلاشی .... ولی ازفضل خدای بزرگ طالبان سرراهمان نیامد .ساعت حدود 4 به قرباغ میرسیم . باهمه اخطارها ی که فامیل وآشنا ها داده بودند که درقرباغ نیا ، ولی من دل از زادگاهم نمیتوانم برکنم درقرباغ پیاده میشوم ؛ برادرم با موترمنتظرم است قبلا زنگ زده ام که بیابد ...خانه ما  ازسرسرگ حدود یک کلیومترفاصله دارد بعد ازمدتی طولانی دوباره به قرباغ آمده ام زمین های "دشت جبار" را میبینم که گندم کشت شده است ، سالها بود که به خاطرخشک سالی این زمینهارا کشت نکرده بودیم ،  پدرم خدا رحمت اش کند میگفت ؛ به کشت اش نمیارزد ، گندمی که ازکشت روی این زمینها بدست بیاید گرانترازگندمی است که ازبازار بخریم ، ترجیح میداد خوراکه را ازآرد پاکستانی بخرد وبیشرتوجه اش روی باغ های سیب وانگور وزرودالو بود ، ولی حیف که این سالها دراثرسرمای زیاد اکثرباغ های بادام وزردالو خشک شدند یا ازحاصل بازمانده اند ........با دیدن کشت وکاردرزمینها که سالها به علت خشکسالی بایربودند ، باورم میشود که سالهای خشک سالی رفته رفته به پایا ن خود نزدیک میشود .....

وقتی به خانه میرسم قرار براین میشود که کسی ازآمدنم با خبرنشود ودردلم قرار میگذارم که فردا صبح زود  خپ وچپ به طرف کابل بروم ، ازبرادرم حال واوضاع را پرسان میکنم میگوید آرامی است ، فقط دیروز عوض خان را با پسرش کشتند وچند روز پیش هم سه نفررا درقریه فلان میگویند سربریده اند . دیگه گپی نیست ..... این اخباررا چنان با خونسردی میگوید که گویی خبری نیست وبه این نتیجه میرسم که این گونه اخباربرای اهالی این دیاریک خبرعادی است ومهم نیست .... ازپارسال تاکنون خیلی ازاینگونه اخباردرساحه قرباغ روی داده است معلم سراج را که تقریبا همقریه بودیم تکه تکه کردند جسدش را داخل گونی یافتند ، معلم لالو را بدون سرپیدا کردند وسرش بعد ازبدنش دفن کردند و.... خیلی های دیگررا به همینگونه درطول یک سال کشته اند وکسی هم بازخواست نکرده اند . .....

امشب را درخانه ای هستم که پدرم برای ما ساخت ولی همین که میخواستیم به داخل آن کوچ کشی کنیم پدرم به رحمت حق پیوست وزندگی دراین خانه را تجربه نکرد .....

چهارشنبه 2 عقرب 1383 قرباغ .

امروز را سراسر درخانه بودم ، خانه درداخل باغی واقع شده است که اطراف آنرا باغهای سیب وزردالو ودرخت های چناراحاطه کرد ه است ودرگوشه ی قریه ای واقع شده است که من کودکی ام را درآن سپری کردم ودرهرگوشه وکنارآن خاطراتی دارم گفتنی وشیرین ، ولی حیف که همه خاکسترشده است . واکنون برخاکسترآن غم اندوهی سینه ام را فشارمیدهد .

سراسرروز را درخانه ام اقوام وفامیل میایند به دیدنم ، ولی گاهی سینه ام را ترس مرموزی فرامیگیرد ازاینکه نکند طالبی سررسد ومرا با خودش ببرد وچند قدم آنطرف تربه جرم همکاری بادولت گلوله هایش را درسینه ام خالی کند و.....

ولی هرچه روز تیرمیشود احساس اطمینان بیشتری پیدا میکنم وکم کم ترس ازوجودم فروکش میکند وبعضی اقوام با اصرار پیشنهاد مهمانی میدهند که احترام به این درخواست های خالصانه که رواج معمول است  وادارم میکند حداقل برای دوروزی بمانم . آدم درزادگاهش احساس خاصی دارد ، مکانی که درکودکی درآن به سربرده ای همیشه درخاطرآدم میماند وهمیشه مایه اندوه وشادی میباشد ، حتی تلخی های آن نیز برای آدم شیرین میشود وآروز میکنی یک باردیگربه آن دوران برگردی و.....